Uit het succesverhaal van veehouder Daniel Van de Vondel en zijn dierenarts Karel Audenaert blijkt dat het niet altijd nodig is om antibiotica toe te dienen bij koeien met klinische mastitis. Dit hebben ze ervaren tijdens hun deelname aan ‘On-practice culture’, een project van DGZ en het M-team van de Universiteit Gent dat draait rond selectieve antibioticabehandeling en het inzetten van sneltesten. Zowel Daniel als Karel zijn enthousiast over de snelheid van de diagnostiek. Ontdek in dit artikel waarom zij hun deelname een verrijkende ervaring vinden.

Centraal in het On Practice Culture-project staat onderzoek naar selectief behandelen van niet-ernstige klinische mastitis op basis van sneltesten, waarbij de resultaten van selectief behandelen kunnen leiden tot een relevante reductie van het antibioticagebruik. Dit met een minimale impact op het welzijn van de koeien, hun uiergezondheid en melkproductie. Vanuit hun interesse voor een goede uiergezondheid en ziektepreventie, waren veehouder Daniel Van de Vondel en zijn dierenarts Karel Audenaert gemotiveerd om deel te nemen aan het ‘On-practice culture’-project van DGZ en het M-team UGent. Daniel zweert namelijk bij preventie om de gezondheid van zijn 80-tal melkkoeien op peil te houden. Bovendien zag zijn dierenarts Karel een opportuniteit in hun deelname om bij te leren over mastitis-sneltesten en zo zijn dienstverlening rond uiergezondheid uit te breiden.

Een goede uiergezondheid bekomen is een en-en-verhaal

Antibiotica toedienen als het niet nodig is, vindt Daniel maar niets.  Hij draagt graag zijn steentje bij aan de volksgezondheid door zo weinig mogelijk antibiotica in de voedselketen te brengen. Bovendien geeft deze aanpak rust voor zowel de koeien als voor hem als veehouder want koeien apart melken, behandelen en opvolgen is best wel een gedoe.

Foto 1: Daniel Van de Vondel en zijn dierenarts Karel Audenaert steken regelmatig de koppen bij elkaar om de uiergezondheid op Daniels bedrijf optimaal te houden.

Toen er op Daniels bedrijf zo’n 15 jaar geleden problemen waren met vaarzenmastitis, werd er wel antibiotica gebruikt zonder verder onderzoek te laten uitvoeren. Soms werden er meerdere antibiotica toegediend in de hoop op genezing, en soms ook bij de minste tekenen van mastitis (lees: enkele vlokken in de melk). Er werd beslist om meer te focussen op een goede immuniteit door de mineralenvoorziening te optimaliseren. Daarnaast kruiste Daniel in met andere rassen zoals Fleckvieh en Brown Swiss, om zo sterkere koeien te kweken. Naast ontstekingsremmers gebruikte Daniel af en toe ook natuurlijke middelen om de immuniteit te ondersteunen, met wisselend succes. Door dit alles te combineren met regelmatig bacteriologisch onderzoek werden de behandelingen gerichter en raakte het bedrijf stilaan uit de uiergezondheidsproblemen. Een goede uiergezondheid bekomen is dan ook een en-en-verhaal: inzetten op immuniteit en doelgericht behandelen.

Weten wat er speelt

In het On Practice Culture-project staat het uitvoeren van bacteriologisch onderzoek op de dierenartsenpraktijk (dat is waar de uitdrukking ‘On-practice culture’ voor staat) centraal, waardoor de betrokken rundveedierenarts op basis van de voorgeschiedenis, de symptomen en het resultaat van de sneltest de veehouder concreter kan adviseren. Dierenarts Karel vindt dat sneltesten hem een meerwaarde bieden qua diagnostiek naar de veehouder toe. Nu kan hij namelijk relatief snel nadat de mastitis is vastgesteld onderbouwd advies geven, terwijl dat vroeger wat meer nattevingerwerk was.

Foto 2: Bij iedere melkbeurt volgt Daniel zijn dieren aandachtig op, wat maakt dat hij heel snel de eerste signalen van klinische mastitis opmerkt.

Ook veehouder Daniel vertrouwt nu op de sneltesten bij milde en matig klinische mastitisgevallen, want in die gevallen is 1 dag wachten op de resultaten geen probleem. Die termijn valt te overbruggen met het toedienen van enkel een ontstekingsremmer. Als dan uit de resultaten blijkt dat antibioticagebruik niet nodig is, is dat mooi meegenomen. De sneltest-resultaten geven immers aan welke bacterie aan de basis van het probleem ligt. Daniel geeft nog aan dat koeien met mastitis beter genezen omdat hij nu weet wat er speelt. Bij acute en zware gevallen van mastitis zijn sneltesten niet van toepassing, dan moet de behandeling direct worden gestart, en reken je als veehouder op je dierenarts om bij te sturen indien nodig.

Gedeeld optimisme

Daniel en Karel geven aan dat ze heel wat bijgeleerd hebben door hun deelname aan het project. Ze waren bijvoorbeeld verbaasd dat bij koeien met slechts enkele vlokjes in de melk toch belangrijke mastitisverwekkers zoals Staphylococcus aureus werden gedetecteerd. Een tijdige behandeling van deze dieren blijkt de kans op genezing te verhogen. En alhoewel hij het niet altijd eenvoudig vindt, verwijdert Daniel koeien met een chronisch verhoogd celgetal of koeien die drager zijn van risicovolle kiemen nu sneller uit de kudde. Tijdens zijn deelname aan het project heeft hij ook ervaren dat antibiotica de problemen soms eerder maskeren dan dat ze ze oplossen en dat je je daar als veehouder bewust moet van worden.

Ook voor dierenarts Karel was het wennen omdat hij er enigszins tegenop zag om bacteriologisch onderzoek aan te bieden met de sneltesten (waarbij na 24 uur het resultaat bekend is) en een eigen melklabo in de praktijk uit te bouwen. Maar uiteindelijk bleek het allemaal goed mee te vallen en nu is hij blij dat dit project hem, met de nodige begeleiding, de kans heeft geboden om de dienstverlening van zijn praktijk uit te breiden met de sneltesten (zie foto 3). Doordat hij de meerwaarde van een melklabo in de eigen praktijk leerde kennen tijdens zijn deelname aan het On Practice Culture-project, gaat Karel er nu vaker mee aan de slag. Daniel en Karel hebben dan ook besloten om ook na afloop van het project zeker verder te gaan met de uitgestelde en gerichte behandeling van alle koeien met milde of matige mastitis.

Auteur: Zyncke Lipkens