In het landelijke Oudsbergen, gelegen in de provincie Limburg, runt Frank Van Doormaal al sinds 1990 zijn bloeiend varkensbedrijf met plaats voor 240 zeugen, 750 biggen en 1700 vleesvarkens. Zijn toewijding aan gezondheid en bioveiligheid op zijn bedrijf heeft hem tot een van de meest toegewijde deelnemers aan het PRRS-programma gemaakt. Dankzij de PRRS-Monitors heeft Frank zijn varkensbedrijf naar een hoger niveau getild en samen met zijn bedrijfsdierenarts Veerle Bauduin is hij erin geslaagd de PRRS-circulatie effectief te beheersen. Ze brengen het relaas van deze succesvolle transformatie.

In 2015 werd de Biggenmonitor gelanceerd. Inmiddels is het PRRS-programma geëvolueerd en is de Biggenmonitor vervangen door de PRRS-Monitor Biggen. Frank Van Doormaal is een van de trouwste deelnemers aan het PRRS-programma: hij neemt niet alleen deel aan de PRRS-Monitor Biggen maar ook aan de PRRS-Monitor Vleesvarkens. Bijkomend monitort hij ook zijn gelten, een extra tool in het PRRS-Programma voor trouwe deelnemers.

Foto 1: Frank Van Doormaal en dierenarts Veerle Bauduin aan de ingang van het bedrijf.

Hoe het begon

Toen de Biggenmonitor werd gelanceerd, was Veerle Bauduin net gestart als varkensdierenarts bij dierenartsenpraktijk De Linde. Ze zag onmiddellijk de meerwaarde van een regelmatige PRRS-screening in de biggenafdeling en raadde de monitor aan bij verschillende van haar klanten varkenshouders, waaronder Frank. Zoals ze Frank ondertussen had leren kennen, wist ze dat hij er de geknipte kandidaat voor zou zijn. “Ik ben inderdaad altijd al fan geweest van een regelmatige opvolging van de ziektestatus op mijn bedrijf en ben geïnteresseerd in alles wat kan helpen om de gezondheid op mijn bedrijf op te krikken”, aldus Frank.

Foto 2: In zijn dierenarts Veerle vindt Frank een ideale partner om de gezondheidsstatus van de dieren op zijn bedrijf systematisch op te volgen en te verbeteren.

De eerste Monitor die Veerle en Frank uitvoerden, toonde aan dat de biggen bij spenen negatief waren voor de aanwezigheid van het PRRS-virus, maar dat het virus wel circuleerde in de biggenafdeling. Op de resultaten van de bloedanalyses zagen ze immers dat de oudere biggen positief werden naar het einde van de biggenafdeling toe. “Het streefdoel was om, naast het vermijden van introductie van nieuwe PRRS-stammen op het bedrijf, de circulerende PRRS-stam uit de biggenafdeling te krijgen”, licht Veerle toe. “Frank was zich al erg bewust van het belang van een goede bioveiligheid om dit te bereiken.” “In de loop van de jaren heb ik in overleg met Veerle mijn bioveiligheidsmaatregelen nog verder verfijnd”, vult Frank aan.

Nieuwe stammen buiten houden

Om een stabiele PRRS-situatie te creëren, is het cruciaal dat er geen nieuwe stammen worden binnengebracht, iets wat Frank maar al te goed weet. Zijn externe bioveiligheidsmaatregelen zijn dan ook goed doordacht. Zijn bedrijf is volledig omheind en hij beperkt bezoekers tot een minimum. Als er dan toch iemand in de stal moet komen, zijn ze enkel welkom in de ochtend, bij voorkeur op maandag. Zij mogen bovendien alleen maar in de stal via de hygiënesluis (zie foto 3) die mooi is ingedeeld in een vuile (publieke) en een propere (bedrijfseigen) zone.

Nadat je je handen hebt gewassen, trek je propere bedrijfskledij en laarzen aan. In de bedrijfseigen zone van de hygiënesluis is er ook een laarzenwasser voorzien, zodat je de laarzen na het bezoek netjes kan wassen. Daarna worden ze proper en ondersteboven opgehangen voor het volgend bezoek. Op die manier zorgt Frank ervoor dat de kans dat personen ziektekiemen binnenbrengen tot een minimum wordt beperkt. Het grootste risico op insleep komt echter van contact met levende dieren van andere bedrijven. “Daarom komen er nooit vreemde dieren op mijn bedrijfsterrein, en daar ben ik heel strikt in”, stelt Frank.

“Dat is ook de reden waarom ik geen gelten aankoop, maar er zelf opfok. En als er dieren worden afgevoerd, vraag ik steeds een lege vrachtwagen. Helaas is dit niet altijd mogelijk bij het laden van zeugen. In dat geval voer ik mijn zeugen zelf naar de straat, want een vrachtwagen met dieren in komt écht niet op mijn terrein. Ook kadavers breng ik naar de straat, in een kadaverwagen die ik, samen met de kadaverton, ‘s avonds als laatste werk van de dag reinig en ontsmet, vooraleer ik ze terug achter de omheining breng.” De aanpak van Frank en Veerle heeft succes, want in al de jaren dat Frank deelnam aan de Monitor Biggen werden geen nieuwe stammen geïntroduceerd op het bedrijf. Dat weten we dankzij de sequenering van de PRRS-stammen, waarmee wordt bepaald welke PRRS-stammen op het bedrijf circuleren.

Foto 3: Aan de ingang van Franks volledig omheinde bedrijf vind je direct de hygiënesluis.

Circulatie beperken

Naast het buiten houden van nieuwe PRRS stammen, neemt Frank ook heel wat maatregelen om de verspreiding van het virus binnen het bedrijf te minimaliseren. Zo worden de zeugen standaard gevaccineerd tegen PRRS met een levend vaccin, op 60 dagen dracht en 6 dagen na het werpen. Ook de gelten worden tijdens de opfok gevaccineerd. “Maar enkel vaccineren is onvoldoende om PRRS onder controle te krijgen op je bedrijf”, weet Veerle. “Je bioveiligheid optimaliseren is zeker zo belangrijk.” Frank vult aan: “We zijn zeer strikt in het gescheiden houden van de verschillende diercategorieën. Voor elke diercategorie, zeugen, kraamstal, biggen en vleesvarkens, voorzien we aparte kledij en laarzen. Ik wissel zelfs mijn pet.

Foto 4: Op strategische plaatsen verdeeld over het bedrijf staan laarzenwassers, waardoor Frank altijd propere laarzen heeft.
Foto 5: Frank ziet er telkens op toe alle materiaal na gebruik te reinigen en in een ontsmettingsbak te zetten.

Uiteraard hebben we per afdeling ook apart materiaal, zoals drijfplanken, schoppen en borstels, dat we na ieder gebruik altijd reinigen en in een ontsmettingsbak zetten (zie foto 5).” Ook aan het reinigen en ontsmetten van de afdelingen besteedt Frank veel aandacht. “Door in elke afdeling volgens het all-in/all-out principe te werken, kan ik grondig reinigen en ontsmetten tijdens de leegstand,” verduidelijkt hij.

“Om een stabiele PRRS situatie op je bedrijf te bekomen, spelen de gelten een hoofdrol,” geeft Veerle aan. “Bij Frank zitten de gelten vanaf 35 kilogram in een aparte opfokafdeling waar ze aangepast opfokvoer krijgen.” Hier worden de dieren ook gevaccineerd tegen een aantal ziektes, waaronder PRRSV. Zo hebben ze een goede immuniteit vooraleer ze naar de zeugenstapel verhuizen. “Ik wil absoluut vermijden dat de gelten PRRS-virus uitscheiden op het moment dat ze bij de zeugen geïntroduceerd worden”, aldus Frank. “Via Veerle kwam ik te weten dat ik als trouwe deelnemer van het PRRS-programma ook de PRRS-status van mijn gelten kon monitoren. Dat vind ik een uiterst waardevolle extra.”

De aanpak loont

Dat Franks globale aanpak loont, bewijzen zijn resultaten uit de PRRS-Monitor. In de laatste monitors toonde de PCR-test aan dat zowel de biggen, de vleesvarkens als de gelten negatief testten op de aanwezigheid voor het PRRS-virus. Daarbovenop bewees een ELISA-test dat de biggen en de vleesvarkens geen antistoffen tegen het PRRS-virus aanmaakten en dus ook geen contact hadden met het virus. “Door zijn grondige monitoring en consequent volgehouden maatregelen slaagde Frank er dus niet enkel in om het virus uit zijn biggenafdeling te weren, maar ook uit de vleesvarkensafdeling”, verklaart Veerle. Dat betekent dat de PRRS-circulatie op het bedrijf nu erg laag is. “Het is uiteraard wel een extra voordeel dat er weinig andere varkensbedrijven in mijn buurt zijn”, vult Frank aan.

Monitors als verklikker

Op vraag van Frank blijft Veerle de monitors uitvoeren, zowel bij de biggen, de vleesvarkens als de gelten. “Er circuleert misschien maar weinig PRRS op mijn bedrijf maar ik ben niet PRRSV-negatief”, geeft Frank aan. “Bovendien besef ik maar al te goed dat het risico op insleep nooit nul is. Als de situatie zou veranderen, zal dat snel te zien zijn in de monitoringresultaten van mijn pas gespeende biggen. Zij zijn als het ware een verklikker voor de PRRS-stabiliteit bij mijn zeugen.” Dit maakt dat Frank snel kan ingrijpen mochten de biggen positief blijken, en dat verdere spreiding kan worden beperkt. “De resultaten bij de vleesvarkens leren me dan weer hoe de situatie bij de biggen en afmest gesteld is”, gaat Frank verder. “Voor mij zijn de Monitors erg waardevol en onmisbaar voor mijn bedrijf”, eindigt Frank. Zijn aanpak en toewijding aan bioveiligheid en vaccinatie blijven onverminderd doorgaan, met de steun van Veerle.

Auteurs: Tamara Vandersmissen en Charlotte Brossé