Stormen en hevige rukwinden vormen een risico voor het massaal afvallen van bladeren en eikels. Droge zomers en de herfst zijn dan ook de periodes waarin de meeste eikels op de grond en in de weides worden aangetroffen. Het jaar 2025 wordt beschouwd als een mastjaar, gekenmerkt door een overvloedige productie van vruchten en zaden, waaronder eikels.

Runderen zijn de gevoeligste diersoort, maar eikelintoxicatie kan ook voorkomen bij kleine herkauwers, paarden en honden.

Vooral groene eikels en jonge eikenbladeren zijn giftig (Foto 1). Ze bevatten tannines die toxisch kunnen zijn.

Enerzijds kunnen deze stoffen direct schade toebrengen aan het maagdarmstelsel. Door hun irriterende werking veroorzaken ze erosies, ulceraties en bloedingen in het gastro-intestinale kanaal (Foto 2).

Anderzijds kunnen de tannines in de pens door de bacteriële flora worden omgezet in meer toxische metabolieten. Deze schadelijke stoffen tasten zowel endotheelcellen als verschillende onderdelen van het nefron aan. De endotheliale schade leidt tot vasculaire lekkage, met bloedingen en uittreding van vocht uit de bloedvaten tot gevolg. Dit resulteert in ophoping van vrij vocht in de lichaamsholten en onderhuids. De schade aan de renale tubuli en glomeruli wordt gekenmerkt door tubulaire necrose, met aanwezigheid van erythrocyten en eiwitcilinders in de urinebuizen (Foto 3).

Foto 1: Detail van de pensinhoud van een volwassen rund: merk op dat er naast de intacte eikels ook kleinere stukjes verbrijzelde eikel te herkennen zijn.

Foto 2: Detail van de dunne darmlussen van een volwassen ram: de lussen zijn sterk gestuwd en rood verkleurd. Bij het openen bevatten ze een rode vloeibare inhoud.

Foto 3: Detail van de tubuli in de cortex van de nier van een 5 maanden oud kalf waarbij er in de pens groene eikelstukjes werden teruggevonden: er is opvallende necrose van een groepje van urinebuizen. Ze zijn gevuld met necrotisch en eiwitrijk materiaal en erythrocyten (400x vergroting, H&E-kleuring).

Auteur: Nermin Caliskan

Bronnen:

De Cleene M. (2015). Risicoplanten voor dieren. Hoofdstuk eikensoorten. Academia Press, p183-190.

Eppe J., Bayrou C., Casalta H., Cassart D., Gille L., Stipulanti M., Versyp J., Sartelet A. (2023). Oak Acorn Poisoning in Cattle during Autumn 2022: A case series and review of the current knowledge. Animals (Basel) 20;13(16): 2678.